Ông bà ta gồm câu: “Sai một li đi một dặm”. Câu châm ngôn kia vẫn luôn luôn là chân lý, từ ngày xưa cho đến tận bây giờ. Chỉ cần sơ suất một chút thôi cũng khiến sự câu hỏi đi lệch rất xa.

Bạn đang xem: Nghĩa Của Từ Sai 1 Li Đi 1 Dặm !

*
 

Chuyện tiếu lâm nước ta kể rằng có tín đồ bị đau bụng, đến đi mời thầy lang chữa bệnh. Thầy giở sách dung dịch ra tra, thấy ghi “đau bụng uống nhân sâm”, bèn làm theo. Kết quả người bệnh dịch chết. Người nhà kiện thầy lên quan huyện. Thầy bảo chỉ làm theo sách dạy. Quan bắt mở sách ra xem, thì ra sau câu “đau bụng uống nhân sâm” còn tồn tại hai chữ “thì chết”!

Câu chuyện truyện cười trên trên đây muốn kể tới cách phát âm câu nệ sách vở, và biện pháp đọc sách vở và giấy tờ hời hợt, chưa tới nơi mang lại chốn. Chỉ sai một chút ít cũng dẫn đến chết người. Nhưng lại trong văn chương xuất xắc đời thường, đôi khi đọc kỹ, nghe trọn mà lại ta vẫn ngộ dìm như thường.

Có một anh nọ đến chạm chán bác sĩ xin chưa bệnh vô sinh. Bác sĩ tìm chưa ra nguyên nhân, anh ta góp ý:

- Thưa chưng sĩ, tui nghi bệnh vô sinh này còn có tính di truyền, chắc hẳn tui bị lây tự ông già rồi.

Bác sĩ bực mình, gắt:

- ba anh vô sinh thì anh ở chỗ nào ra?

Anh ta lập tức đáp:

- Dạ, tui sống trong quê new ra hồi sáng ni!

Đó là chuyện khôi hài quanh đó đời. Vào văn chương vẫn đầy rất nhiều chuyện phát âm nhầm, gọi sai. Bài bác hát nổi tiếng “Con mắt còn lại” của nhạc sĩ Trịnh Công sơn cũng là 1 ví dụ. Văn bản ca từ bỏ trong bạn dạng nhạc này đem ý từ nhì câu cuối trong bài bác thơ “Mắt buồn” của phòng thơ Bùi Giáng:

Bây giờ đồng hồ riêng đối diện tôi,

Còn hai bé mắt khóc tín đồ một con.

“Người một con” tại đây hẳn là nhằm chỉ “gái một con”. Người thanh nữ sinh nhỏ đầu lòng là lao vào thời kỳ trào dâng của nhan sắc. “Nhất gái một con, nhị thuốc ngon nửa điếu”, “Gái một con trông mòn bé mắt”. Xinh như vậy, ai lại chẳng yêu, tốt nhất là đối với những trọng điểm hồn thơ lãng mạn? Tôi còn nguyên hai con mắt đây, tôi yêu em cần nhìn em say đắm, mà lại em thừa xa xôi. Tôi “còn hai con mắt” tuy vậy yêu em tốt vọng, nên chỉ từ biết khóc đến “người một con” là em đó. Mà lại nhạc sĩ Trịnh Công tô lại đọc “khóc fan một con” theo nghĩa sử dụng một bé mắt để “khóc người”, khóc mang lại thiên hạ, cho tất cả những người ta, còn con mắt tê để dành riêng lại “nhìn cuộc đời tôi”, nên mới viết thành:

Còn hai con mắt, khóc người một con. Còn hai con mắt, một nhỏ khóc người. Bé mắt còn sót lại nhìn cuộc đời tôi...

Có lẽ Trịnh Công đánh nhớ mang đến với điển vậy “mắt xanh” của Nguyễn Tịch vào câu thơ Kiều:

Bấy thọ nghe giờ đồng hồ má đào,

Mắt xanh chẳng để ai vào có không?

Nguyễn Tịch làm quan đời nhà Tấn, ưa rượu cùng đàn, là 1 trong nhân đồ gia dụng trong team “Trúc lâm thất hiền” (bảy tín đồ hiền sinh hoạt rừng trúc). Ông bao gồm thái độ vô cùng lạ khi tiếp khách. Giả dụ khách là hạng người cao nhã thì nhìn bởi cặp đôi mắt xanh, nếu là kẻ tầm thường xuyên thì nhìn bằng cặp mắt trắng.

Xem thêm: Tể Tướng Lưu Gù Tập 12 - Top 17 Để Tướng Lưu Gù Tập 10 Hay Nhất 2022

Ca từ vào “Con mắt còn lại” hoàn toàn khác biệt với ý nghĩa trong lời thơ “Mắt buồn”. Không chỉ là “đi một dặm” cơ mà thôi!

Ngày còn đi học, chúng ta ai lại chẳng mê Truyện Kiều. Tất cả điều, những câu tưởng chừng rất đối kháng giản, đọc lên nghe vô cùng êm tai, nhưng thỉnh thoảng ta lại thiếu hiểu biết hết nghĩa, hoặc phát âm sai. Chẳng hạn như câu tả Kim Trọng:

Phong tư tài mạo tót vời,

Vào trong phong nhã, ra bên ngoài hào hoa.

Câu 6 thì không tồn tại gì để nói, tuy nhiên câu 8 bắt đầu là lạ. “Phong nhã”, “hào hoa” thì ai ai cũng hiểu, nhưng nghĩa cả câu 8 là gì thì chịu! demo hỏi “vào trong” là vào trong đâu, còn “ra ngoài” là ra ngoài cái gì? các nhà chú giải, đề cập cả những người dân tài hoa như người lớn tuổi Tản Đà, è Trọng Kim cũng chỉ lý giải chung chung. Núm Phan Khôi, vào cuốn “Việt ngữ nghiên cứu”, lúc bàn về nghĩa các chữ “Trên, Dưới, Trong, Ngoài, Lên, Xuống, Vào, Ra”, lại giải thích:

“Vào trong phong nhã, ra ngoài hào hoa”, là: vào tận vào phong nhã, vượt ra bên ngoài hào hoa”.

Ý nói Kim Trọng là nam giới trai “phong nhã hơn từ đầu đến chân phong nhã, lịch lãm vượt cả khách hàng hào hoa”. Thú thật, nghe cũng rất mơ hồ. Giải pháp hiểu của cầm cố Phan Khôi cũng là bí quyết hiểu thông thường của không ít sách chú giải, thường phân tích và lý giải “trong, ngoài” theo nghĩa trái chiều về không khí (ví dụ: vào vào nhà, ra bên ngoài đường), hoặc trái chiều về môi trường thiên nhiên (ví dụ: của nhà và ra ngoài xã hội).

Tôi cũng bao lần vướng mắc về ý nghĩa của câu thơ này. Chỉ cho đến lúc đọc được bạn dạng dịch Truyện Kiều sang chữ hán việt của ông Trương Cam Vũ thì mới hiểu ra. Ông Trương Cam Vũ dịch câu thơ kia thành một câu thơ chữ hán việt tuyệt vời: “Nội hoài phong nhã, biểu hào hoa”. Vào câu thơ “Vào trong phong nhã, ra phía bên ngoài hào hoa” thì “vào trong” tức là “tiềm ẩn vào bên trong” (nội hoài phong nhã), còn “ra ngoài” tức là “biểu hiện tại ra bên ngoài” (biểu hào hoa). Câu này tả con người Kim Trọng: phần bên phía trong tâm hồn thì phong nhã, còn phong thái ứng xử hình thức thì hào hoa. Ông Vũ cũng là 1 tâm hồn thơ lớn phải hiểu được thay Tố Như.

Trong văn chương cũng tương tự trong cuộc sống, có tương đối nhiều điều dễ dàng nhưng lại gây phát âm sai, hiểu nhầm như vậy đấy. Đôi khi sự hiểu lầm dẫn đến trường hợp khôi hài.

Có một anh thợ tô được thuê mang đến sơn lại tường trong phòng để ngủ của một cặp vợ ck nọ. Buổi tối, anh ông chồng đi nhậu về, xỉn quá, vịn tay vào tường, lem tùm lum. Sáng hôm sau, ông chồng đi làm, anh thợ đến, bà vợ muốn tô lại chỗ tèm lem trên tường, bèn bảo: