Chiến tranh quả đât thứ nhất, còn gọi làĐại chiến thế giới lần thiết bị nhất,Đệ nhất nạm chiếnhayThế chiến Ilà một cuộcchiến tranh vắt giớidiễn ra từ ngày28 tháng 7năm1914đến ngày11 tháng 11năm1918.

Bạn đang xem: Chiến tranh thế giới lần thứ nhất

Cuộc chiến tranh này là một trong những sự khiếu nại có ảnh hưởng nhất tronglịch sử thế giới. Đây là trận chiến tranh có mặt trận chính bao che khắpchâu Âuvà tác động ra toàn cố giới, hấp dẫn tất cả những cường quốcchâu ÂuvàBắc Mỹvào cuộc chiến với số lượng người bị tiêu diệt trên 19 triệu người, đồng thời tất cả sức hủy diệt và tác động về vật chất lẫn lòng tin của nhân loạirất sâu sắc và lâu dài. Khác với các cuộc chiến tranhtrước đó, người Âu châu bắt buộc chiến đấu cả trên mặt trận lẫn sinh hoạt hậu phương.Phụ nữphải thao tác làm việc thaynam giới, đôi khi sự cách tân và phát triển của technology cũng có ảnh hưởng đến tính chất chiến tranh; hoàn toàn có thể thấy sự kết quả củakhông quânvàxe tăngtrong chiến đấu tính từ lúc cuộc Đại chiến này.Chiến tranh chiến hàogắn lập tức với cuộc Đại chiến quả đât lần trước tiên trong thời gian đầu của nó.

Đây là trận chiến giữa pheHiệp Ước(chủ yếu làAnh,Pháp,Ngavà tiếp đến làHoa Kỳ,Brasil) với pheLiên minh Trung tâm(chủ yếu hèn làĐức,Áo-Hung,BulgariavàOttoman). Cuộc chiến bắt đầu vớiVụ sát hại thái tử Áo-Hung, dẫn đến việc Áo - Hung tuyên chiến vớiSerbia.Sự kiện này được nối liền bởi việcHoàng đế ĐứclàWilhelm IItruyền lệnh cho các tướng lĩnh gửi quân tấn côngBỉ,LuxembourgvàPháp, theokế hoạch Schlieffen.Hơn 70 triệu quân nhân được huy động ra trận chiến, trong những đó bao gồm 60 triệu con người Âu châu, trong 1 trong những những cuộc chiến tranh lớn nhất trong định kỳ sử.Trong trận đánh tranh ghê hoàng này,Pháplà nước chịu đựng tổn thất nặng nề nề hơn cả và hoàn toàn bị kiệt quệ, dẫn đến việc đại bại của mình trong các cuộc chiến tranh về sau.Những trận đánh khốc liệt nhất trong trận chiến tranh thế giới lần thứ nhất cũng ra mắt trên đấtPháp. Một trận đánh đáng lưu giữ của cuộc Đại chiến là tạiVerduncùng năm đó, lúc quân Đức tấn côngthành cổ VerduncủaPháp, nhưng không thành công.Tuy nhiên, trận đánh đẫm máu tuyệt nhất là tạisông Somme(1916), khi liên quânAnh-Phápđánh bất phân win bại với quân Đức, trong lúc chiến dịch quân sự lớn nhất làCuộc tổng tiến công của Brusilov, khi quân Nga vượt mặt liên quân Áo-Hung và Đức.

Tất cả nhữngđế quốcquân chủ(trừĐế quốc Anh) đông đảo sụp đổ trong trận chiến tranh này. ĐảngBolsheviklên chũm quyền tại nướcNgasau cuộcCách mạng mon Mườilật đổNga hoàng, trong những khi việc Đức chiến bại lại tạo điều kiện choĐức Quốc Xãlên núm quyền nhờ biết khai thác tâm lý bất mãn của tín đồ dân.Tuy nướcĐứcthua cuộc mà lại vềthương mạivàcông nghiệphọ không bị tổn sợ hãi gì lớn,vì gắng về đông đảo mặt này chúng ta đã chiến thắng cuộc Chiến tranh trái đất lần máy nhất.

Không một nướcchâu Âunào thật sự chiến thắng cuộc chiến tranh này, tất cả đều chịu tổn sợ nặng nài nỉ về tín đồ và của. Sauchiến tranh,châu Âulâm vào tình trạngkhủng hoảngvà đông đảo cao tràochủ nghĩa dân tộctrỗi dậy ở những nước bại trận.Điển hình là tạiThổ Nhĩ Kỳ, bão táp phong tràoCách mạng giải phóng Dân tộcrầm rộ, đưa dân tộc này từ từ hồi phục, và buộc phe Hiệp Ước phải xóa sổ những điều khoản khắc nghiệt sau khi cuộc chiến tranh quả đât lần trước tiên chấm dứt.Nước duy nhất không bị tàn phá mà còn chiếm được lợi nhuận to từ trận chiến này làHoa Kỳ, nó đang tạo đk cho nước này quá trên những nướcchâu Âuvềkinh tếkể tự sau cuộc chiến.

Trước đây ở các nước nóitiếng Anhdùng từ "Đại chiến" (Great War). Vàithập kỷsau, tên gọiChiến tranh nhân loại lần thứ nhất(World War I) mới được vận dụng để rành mạch với cuộcChiến tranh trái đất thứ hai.Đương thời, nó nói một cách khác với cái thương hiệu "Cuộc chiến tranh chấm dứt mọi trận chiến tranh" (The war to kết thúc all wars) vì chưng quy mô với sự tiêu diệt khủng tởm nó tạo ra.Chính những vấn đề liên quan lại tớiHoà ước Versailles 1918đã khiến cho cuộcChiến tranh quả đât thứ haibùng nổ.

*

(Ảnh: các nước tham chiến ngơi nghỉ châu Âu)

Mục đích

Đây là một trận đánh để lập lại lẻ loi tự trái đất mới, nó làm cho sụp đổ 4đế chếhùng mạnh mẽ của châu Âu và nhân loại lúc kia làĐế quốc Nga,Đế chế Đức,Đế quốc Áo-HungvàĐế quốc Ottoman, làm đổi khác sâu sắc bộ mặt của châu Âu và cố gắng giới. Mặc dù nhiên mặc dù là trận chiến đẫm máu và tàn khốc như vậy nhưng trận đánh này đã không giải quyết và xử lý được những mâu thuẫn căn cơ và "thế giới mới" mà lại nó tạo nên còn đặt châu Âu và thế giới trước các vấn đề và mâu thuẫn khác còn trầm trọng hơn hoàn toàn như là phát sinh đơn vị nước theoChủ nghĩa cùng sảntạiNga,Chủ nghĩa quân phiệtvàChủ nghĩa phát xíttạiÝ,ĐứcvàNhật, sự phân tách cắt, xâm phạm quyền trường đoản cú quyết của những dân tộc... Những vấn đề đó sẽ dẫn mang lại bùng nổChiến tranh trái đất thứ hai. Đó là tại sao một số nhà phân tích cho rằngChiến tranh thế giới thứ haichỉ là sự việc nối tiếp của chiến tranh thế giới trước tiên sau gần hai mươi năm tạm nghỉ mang sức.

Chiến tranh vắt giới trước tiên xảy ra thân 2 khối liên minh quân sự chiến lược được hiện ra sauthế kỷ XIX: 1 bên là kết liên 3 đế quốcAnh-Pháp-Nga, xuất xắc được điện thoại tư vấn là khối Hiệp ướcEntente ba bên(trongtiếng Phápententecó nghĩa là sự việc đồng thuận, hiệp ước) sau này còn thêmHoa Kỳvà một trong những nước khác tham gia; vị trí kia là pheLiên minh Trung tâm(Central Powers, hay có cách gọi khác là Liên minh 3 nước) tất cả Đức, Áo – Hung cùng Ottoman.

Tuy nhiên tiếp đến Ý chiến đấu mặt phía Entente 3 bên nhưng kết hợp Trung tâm lại sở hữu thêm đồng minh làĐế quốc OttomanvàBulgaria. Trong khi vai trò của các đồng minh chủ yếu trong Entente 3 mặt khá đồng đều trong câu hỏi gánh vác sức nặng cuộc chiến tranh thì ở bên phía liên hiệp Trung trung tâm vai trò các đồng minh đó là mờ nhạt hơn, chỉ Đức gồm vai trò trụ cột vì thực tiễn mâu thuẫn hầu hết gây nên chiến tranh là gắn sát với hoài bão chính trị kinh tế của đế quốc Đức thời gian đó. Cơ hội bấy giờ, 2 cường quốc quân sự hùng mạnh mẽ nhất của châu Âu là Đức cùng Anh.

Quy mô, tính chất

Về khía cạnhchính trị–quân sựđây là lần đầu tiên thế giới nghe biết 1 kiểuchiến tranh tổng lực,chiến tranh toàn diện. Chiến tranh diễn ra không những kịch liệt trên bộ, trên không, trên biển khơi mà những bên thực hiện bao vây bóp nghẹtkinh tếcủa nhau, tấn công vào ý chí và khả năng chịu đựng của dân tộc, test tháchtiềm lực ghê tếvà sức mạnh niềm tin của đối phương. Các cường quốc như Đế quốc Nga, Đế quốc Áo-Hung với Đế quốc Đức đã thảm bại và sụp đổ cho dù quân nhóm của họ vẫn còn đấy hiện hữu (đặc biệtquân đội Đứcvẫn còn đang trên khu đất đối phương, và quân thù còn chưa xâm phạm tới cương vực của họ). Những nước này đã thất bại trận vìxã hộikiệt sức, thiết yếu kham nổi cuộc chiến tranh – 1 kiểuchiến tranh tiêu haovới cường độ rất cao, khiến cho chính phủ của mình bị những lực lượng nội địa lật đổ.

Chiến tranh thế giới thứ nhất diễn ra theo 1 kiểuchiến lượcchiến tranh hiện đại. Trước đó châu Âu đã có lần có các trận chiến theoliên minhnhiều nước nhưChiến tranh Kế vị Tây Ban Nha,Chiến tranh Kế vị Áo,Chiến tranh Bảy năm,Chiến tranh Napoléon, v.v... Cơ mà những trận đánh đó có hiệu quả chiến tranh phụ thuộc vào 1 hoặc vài cuộc chiến lớn có tính quyết định ra mắt trong 1-2 ngày tại một điểm quyết đấu hoặc một vài ba chiến dịch vào vài tuần hoặc một vài ba tháng, các vận động chiến sự xen kẽ với hoà bình. Kết cục chiến tranh không triệt để: thua trận thì kýhoà ước nhượng bộ, chờ vài năm hồi sinh tiềm lực rồi lại tham chiến tiếp (điển hình như các cuộc chiến thờiNapoléon I). Các cuộc chiến đó nhờ vào rất nhiều, còn nếu như không nói là phần lớn, vào tài thao lược của nhà cầm quân. Còn từ nay, tính từ lúc Thế chiến I, lần đầu tiên nhân loại tận mắt chứng kiến một kiểu chiến tranh lâu dài, quy mô, huỷ diệt. Chiến sự trang trải trên khắp chiến trường, mọi cả châu lục. Vai trò cá thể của thống soái trong chiến tranh bị giảm bớt mà tiềm lực kinh tế và ý chí, sức mạnh ý thức của non sông nổi lên là nguyên tố quyết định.

Trên chiến trường về chi tiết thuần tuý quân sự đây là một trận chiến tranh vẫn có những đặc trưng hiện đại: quân đội làquân đội đông đảo. Lần trước tiên trên nhân loại chiến tranh theo chiến thuậtđội hình tản máckhông còn các khối quân lực xếp hàngtấn côngvàphòng thủtheođội hình ô vuôngdày sệt rất đặc trưng của mọi cuộc chiến tranh trước đây. Trận đánh tranh này đặc trưng áp đảo bởi hình thứcchiến tranh trận địamà điển hình nổi bật nhất là khối hệ thống chiến hào trở thành phương tiện phòng thủ thiết yếu yếu, thành quáchpháo đàiđã không còn vai trò chống ngự đặc biệt quan trọng nữa. Các bên che chở trongchiến hàovới khối hệ thống ụsúng máy,dây thép gai,bãi mìnvàtrận địa pháodày sệt vớichiến tuyếnngăn đôi giữa 2 phía đối địch.Chiến tranh trận địahaychiến tranh chiến hàoở thời kỳ đó thường có đặc điểm là hết sức khó tấn công và rất dễ dàng phòng thủ nên cuộc chiến tranh có diễn biến chậm trễ ít năng động, ít gồm các thắng lợi quân sự dứt khoát. Kết cục chiến tranh phụ thuộc vào sự chịu đựng đựng dẻo dai của các bên đối kháng so với gánh nặng trĩu chiến tranh tiêu tốn tổng lực.

Xem thêm: Những Đường Dây Á Hậu, Người Mẫu Bán Dâm Giá Nghìn Usd Á»Ÿ Sã I Gã²N

Trong lực lượng Hiệp Ước, Anh-Pháp với Nga share gánh nặng nề chiến tranh kha khá đồng đều trong những khi phe phối hợp chỉ hoàn toàn có thể trông cậy vào nước Đức là công ty yếu.

Nguyên nhân, thực chất chiến tranh

Sự việc Đại công tước (tiếng Đức:Erzherzog, tiếng Anh:Archduke)Franz Ferdinand của Áo - Hungbị 1 phần tửdân tộc chủ nghĩangườiSerbiatên làGavrilo Principám gần kề tạiSarajevovào ngày28 tháng 6năm1914được coi là khởi nguồn của cuộc nuốm chiến này, nhưng thực ra đó chỉ cần "giọt nước tràn ly". Vụ sát hại thái tử Áo-Hung chỉ là chiếc cớ để các bên bằng lòng khai chiến sau một thời gian dài chạy đua trang bị nhằm sẵn sàng chiến tranh. Cuộc chiến tranh là "phải nổ ra" do xích míc giữa các nước nhà ở châu Âu đã chín muồi, các bên tham chiến trường đoản cú trước đó khá lâu vẫn có những mâu thuẫn đối chọi với nhau, và mong muốn triệt hạ nhau bằng quân sự chiến lược để phân loại lại cố giới.

Nguyên nhân và bản chất của chiến tranh này là vô cùng phức tạp, nhiều diện, nhưng rất có thể được tổng kết như sau:

Chủ nghĩa đế quốc cùng sự giành giật thuộc địa

Leninvà mọi ngườiBolshevik, cùng một phần lớn phần đông ngườixã hội nhà nghĩacủa châu Âu phân tích gồm cơ sở rằng cuộc chiến tranh là xích míc của sự cách tân và phát triển của những nướcchủ nghĩa đế quốccầm đầu ở châu Âu và chiến tranh có tính chấtchiến tranh đế quốc: đó là trận đánh nhằm tranh giành, phân chia lạithuộc địagiữa các nướcđế quốc, là trận chiến tranh phi nghĩa đối với tất cả các phe tham chiến.

Tranh biếm họa về những nướcAnh,Đức,Nga,Pháp, vàNhậttranh nhau chiếmthuộc địaởTrung Quốc. Trong bức tranh, vua nước ĐứcWilhelm II(đội nón chóp nhọn) tỏ thái độ thù ghét rõ ràng vớinữ hoàng AnhVictoria

Theo so sánh củaLenin, nguyên nhân chiến tranh bắt nguồn tức thì từ giữathế kỷ XVI: ở thời khắc này, các nướcchâu Âubắt đầu hình thànhChủ nghĩa bốn bản. Để tìm kiếm tài nguyên và lợi nhuận, các nướcthực dânchâu Âubắt đầu bành trướng lãnh thổ, mang quân xâm lăng các nướcchâu Á,châu Phiđể biến những nước này thànhthuộc địa. Đến cuốithế kỷ XIX, về cơ bản thì toàn bộ châu Á, châu Phi sẽ bị biến thành thuộc địa. Cơ mà sự phân loại thuộc địa giữa những nước châu Âu là vô cùng không đồng đều.Anh-Pháplà 2 nước đã xâm chiếmthuộc địatừ hơi sớm nên chiếm hữu được rất các thuộc địa, trong khi các nước châu Âu không giống thì chiếm lĩnh được ít rộng nhiều.

Đến cuốithế kỷ XIX, sự lớn mạnh củaĐế quốc ĐứcsauChiến tranh Pháp-Phổđã đẩy mạnh những hoài bão chiếm lĩnh trực thuộc địa và chia lại thị trường trái đất của nước này. Đến đầuthế kỷ XX,Đế quốc Đứcđã quá quaAnh,Phápđể trở thànhcường quốccông nghiệpđứng đầuchâu Âuvà đứng số 2 trên trái đất (sauMỹ). Tuy vậy trong cuộc chạy đua giành lag thuộc địa, Đức lại là nước chậm rì rì chân, bởi đến cuốithế kỷ XIX, phần lớn châu Á với châu Phi đã trở nên Anh, Pháp chiếm làm thuộc địa. Năm1913, tổng diện tích các thuộc địa của Đức chỉ nên 2,9 triệu km2, trong những lúc nước Anh bao gồm tới 34 triệu km2, Pháp có gần 13 triệu km2. Vì chưng quy tế bào thuộc địa không tương xứng với tiềm năng công nghiệp (ít ở trong địa thì tức là có íttài nguyênvà thị trường tiêu thụ), Đức là nướchiếu chiếnnhất vào thời kỳ này. Quanh đó ra, nước Đức chịu ảnh hưởng sâu sắc của truyền thốngquân phiệtPhổ: đề caochủng tộc Đức, tích cực truyền bá tinh thầnkỷ hình thức quân đội,chạy đua vũ trang.Leninđã tổng kết đặc thù của nước Đức thời kỳ này là"Chủ nghĩa đế quốc quân phiệt, hiếu chiến".

Nhưng ước mơ củaĐứcgặp đề xuất sự phản bội kháng của những nước"đế quốc già"là nướcAnh,PhápvàNga. Những "đế quốc già" này về cơ bản đã chiếm lĩnh gần hết phần lớn thuộc địa mênh mông khắp quả đât và muốn bảo trì quyền ách thống trị của mình, không muốn "chia phần" mang đến những gia thế mới phất như Đức.Đế quốc Áo–HungvàĐế quốc Ottomantừ lâu đã suy yếu, cơ mà vẫn muốn có đầy đủ "tư cách" với vai trò để tranh giành tác động trong khu vực vựcTrung Âu,BalkanvàKavkaz. Những cường quốc không giống can thiệp vào quanh vùng đó để tranh giành tác động với nhau...

Do bao gồm cùng phương châm tranh giành thuộc địa vớiAnh-Pháp, nướcĐứcđã cùngÁo - Hung,Italiathành lập "phe Liên Minh" vào năm1882để chuẩn bị chiến tranh chia lại gắng giới. Để đối phó,Anhđã cam kết vớiNgavàPhápnhững Hiệp cầu tay đôi hiện ra phe Hiệp mong (đầuthế kỷ XX). Tự đó, sinh sống châu Âu đã tạo nên 2 khối quân sự cạnh tranh nhau. Phía hai bên ra sức chạy đua vũ trang, sẵn sàng cho chiến tranh. Một trận chiến tranh đế quốc nhằm mục tiêu phân chia thuộc địa trên quả đât không thể kị khỏi.

Sự mâu thuẫn mang tính chất đế quốc công ty nghĩa yên cầu một cuộc "chém thịt lớn" nhằm phân định lại ngôi thứ và lập lại đơn lẻ tự vậy giới, theo đó những thế lực new nổi (đứng đầu làĐế quốc Đức) mong muốn đánh bại các thế lực cũ (Anh, Pháp, Nga) để chỉ chiếm lấy ở trong địa của kẻ thua.

Mặt khác, việc phát hễ chiến tranh của những nước đế quốc còn nhằm mục đích đối phó cùng với những không ổn định trong nội bộ quốc gia. Đầuthế kỷ XX, phần lớn thống trị lao động ở các nước bị bóc lột nặng nề, đời sống cực kỳ khốn cực nhọc (công nhân liên tục phải thao tác làm việc 12 giờ/ngày, đồng lương lại thấp, việc thải trừ diễn ra bừa bãi, trẻ nhỏ 12 tuổi đã phải đi làm công nhân phụ giúp thân phụ mẹ...). Sự áp bức đó tạo ra mâu thuẫn nóng bức giữa người lao cồn với chủ tư bản, nhiều quốc gia đã tiềm ẩnphong trào biện pháp mạng(đặc biệt là ởNga,ĐứcvàÁo-Hung). Bài toán phát động chiến tranh sẽ kích thích lòng tin ái quốc của fan dân, làm cho họ quên đi các vấn đề vào nước với xoa nhẹ mâu thuẫn trong thâm tâm các nước đế quốc.

Liên minh chủ sự, chạy đua vũ trang, quân phiệt

Từ nguyên nhân mâu thuẫn lợi ích, sự thèm mong mỏi tranh giành trực thuộc địa sẽ dẫn tới một nhóm vì sao khác cũng được các nhà nghiên cứu chỉ ra, là khối hệ thống các đoàn kết quân sự, sự chạy đua tranh bị và chủ nghĩa quân phiệt của những đế chế:

Chủ nghĩa dân tộc

Sauthế kỷ XIXtại châu Âu khi đa số giá trị từ do cá nhân và quyền từ bỏ quyết của cá nhân được dấn thức thì hiển nhiên nhận thức vềquyền dân tộc tự quyếtcủa những dân tộc đã bị tinh chỉnh và điều khiển bởi các dân tộc cường quốc vẫn trỗi dậy và gặp mặt phải sự phòng trở của những dân tộc khác. Sự ngộ ra tình cảm dân tộc thường đi kèm theo vớiChủ nghĩa Sôvanhvà trên con đường tìm vị thế của chính mình các dân tộc nhỏ dại thường tra cứu sự bảo trợ của các đồng minh phệ để ngăn chặn lại các kẻ thù cận kề. Điều kia dẫn đến những xung bỗng nhiên được tích luỹ và cuộc chiến tranh là biện pháp giải toả cuối cùng.

Chủ nghĩa dân tộclà lý do chính của vụ ám sát hoàng tử Áo-Hung tạiBosnia.Đế quốc NgavàĐế chế Ottomanđã đi đến cuộc chiến tranh tại Balkan1878. Sau cuộc chiến, Nga có ảnh hưởng lớn ởBalkan. Áo-Hung lại điều khiển và tinh chỉnh chính bao phủ ởBosniavà năm 1908 thì gạtThổ Nhĩ Kỳra khỏi đây, nắm toàn bộ ảnh hưởng sinh sống Bosnia. Nga vận động các nước còn lại trên bán hòn đảo Balkan lập raLiên minh Balkanhi vọng khối này vẫn đẩy lùi Áo-Hung. Nhưng vày những xích míc trước kia so với Đế chế Ottoman, khối này đang không chống lại Áo-Hung nhưng mà gâyChiến tranh Balkan lần đầu tiên 1912-1913với Thổ Nhĩ Kỳ. Tuy nhiên do sự phân chia quyền lợi và nghĩa vụ không đều,Chiến tranh Balkan lần sản phẩm hai 1913lại bùng phát, vàBulgarialà nước bại trận. Đến năm1914, Thổ Nhĩ Kỳ gần như là chỉ có 1 ít ảnh hưởng ở bán đảo này, đa phần ởAlbania.Áo-Hunglại trở thành quân địch lớn của kết hợp Balkan.Serbia, nước theo nhà nghĩa dân tộc mạnh khỏe nhất trên Balkan bây giờ đã vận động chủ nghĩa dân tộc Bosnia là nước tất cả chung đường biên giới cùng với Serbia để đánh đuổi Áo-Hung thoát ra khỏi Balkan. Một phần tử được giúp đỡ bởi tổ chức dân tộcBàn tay đencủa Serbia đã sát hại hoàng tử Áo-Hung vào28 tháng 6năm1914. Sau đó, Áo-Hung đe dọa Serbia và 1 mon sau, Áo-Hung tuyên bố chiến tranh với Serbia vào ngày28 tháng 7năm1914.

Chiến tranh là vớ yếu?

Trong các học giả quả đât khi đề cập tại sao chiến tranh có xuất hiện thêm câu hỏi: Liệu có thể tránh được trận đánh tranh này không? với những tại sao khách quan và công ty quan bởi thế thì sinh sống tầm thế giới và lịch sử dân tộc nhân loại hoàn toàn có thể nói: với trình độ chuyên môn giác ngộ bao gồm trị của trái đất vào đầuthế kỷ XX, khi bốn duy chính trị vẫn luôn là tư duy nước lớn, tứ duy đế quốc chủ nghĩa, khi phương pháp tiếp cận những vấn đề quốc tế luôn luôn theo nguyên lý "tối đa quyền lợi cho mình, về tối thiểu đến đối phương" thì chiến tranh thế giới trước tiên là "phải xẩy ra và không thể tránh được". Trận chiến này sẽ cùng vớiChiến tranh trái đất thứ haisẽ tập cho nhân loại phải lưu ý đến theo kiểu bốn duy new là "cùng tồn tại hoà bình, những bên cùng có lợi". Để dìm thức được như vậy trái đất phải trả giá ngay gần cả trăm triệu mạng bạn trong 2 cuộc trận chiến và các cuộc chiến khác trongthế kỷ XX. Đó là bài học chính trị quý giá nhất của trận chiến mà nhiều lúc nơi này hay chỗ khác bài học đó vẫn còn đấy bị "lãng quên".